Sıkça Sorulan Sorular

Deprem, sel, heyelan, orman yangını, çığ, fırtına gibi doğal afetlerin öncesi, sırası ve sonrasında ortaya çıkan hukuki ilişkileri düzenleyen; idare hukuku, medeni hukuk, borçlar hukuku, iş hukuku ve ceza hukukunu bir arada ilgilendiren disiplinler arası bir alandır. Temelini 7269 sayılı Kanun oluşturur; buna 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu, 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu ve çok sayıda özel mevzuat eklenir.

Kaynak / Dayanak7269, 6306, 6305 sayılı kanunlar

Yıkılan/oturulamaz hale gelen bina sayısı, ekonomik-sosyal etkiler ve toplumsal yansımalar dikkate alınarak bir olay 'genel hayata etkili afet' olarak nitelendirilebilir. Bu nitelendirme Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından karara bağlanır ve hak sahipliği başta olmak üzere birçok hukuki sonucun önkoşuludur. Bu kavram yalnızca depreme özgü değildir; sel, heyelan, yangın ve çığ gibi tüm doğal afetler için de aynı yönetmelik esasları uygulanır.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun m.1; Afetlerin Genel Hayata Etkililiğine İlişkin Temel Kurallar Hakkında Yönetmelik

Afet bölgesi ilan edilen yerlerde vatandaşlar; ücretsiz geçici barınma (çadır kent, konteyner kent, misafirhane), gıda ve temel ihtiyaç yardımı, sağlık hizmetlerine öncelikli erişim, nakdi afet yardımı, vergi ve kredi borçlarında erteleme, iş sözleşmesi fesih yasağı kapsamında istihdam güvencesi ve resmi işlemlerde harç muafiyeti gibi geçici destek ve kolaylıklardan yararlanabilir. Bu hakların kapsamı, ilan edilen afetin türüne ve büyüklüğüne göre Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve AFAD duyurularıyla belirlenir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; AFAD ve ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnameleri

Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilen 'mücbir sebep hali', yalnızca o bölgedeki mükellefleri kapsayan vergi/prim erteleme ve yeniden yapılandırma gibi mali kolaylıklar sağlar. OHAL ilanı ise daha kapsamlı bir idari rejimdir; iş sözleşmelerinin feshinin sınırlandırılması, icra takiplerinin durdurulması, dava ve idari sürelerin uzatılması gibi çok yönlü, Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle somutlaştırılan tedbirleri içerir.

Kaynak / DayanakVergi Usul Kanunu m.15; OHAL Kapsamında Alınan Tedbirlere Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

İçişleri Bakanlığına bağlı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD); afet öncesi risk azaltma, afet anında müdahale koordinasyonu, hasar tespiti ve afet sonrası barınma-yapım işlerini yürüten merkezi idari kurumdur. Hak sahipliği başvurularının alınması ve barınma desteklerinin sağlanması da AFAD'ın görevleri arasındadır; bu görevler deprem kadar sel, heyelan, çığ ve orman yangını gibi tüm afet türlerini kapsar.

Kaynak / DayanakAFAD kurumsal yapılanması; İçişleri Bakanlığı

Evet. 7269 sayılı Kanun ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu uyarınca, can güvenliği tehlikede olan durumlarda mülki idare amirinin (vali/kaymakam) talimatıyla kolluk kuvvetleri riskli alanlardaki vatandaşları zorunlu olarak tahliye edebilir. Bu yetki; deprem, sel, heyelan, çığ ve yangın gibi tüm afet türlerinde hayati tehlike bulunması hâlinde kullanılabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu

Evet, sınırlı hâllerde mümkündür. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesinde düzenlenen 'acele kamulaştırma' usulü; yurt savunması, doğal afet veya salgın hastalık gibi olağanüstü durumlarda, normal kamulaştırma sürecinin idari aşaması tamamlanmış olmak kaydıyla, mahkemece belirlenecek bedelin yedi gün içinde mal sahibi adına bankaya yatırılması suretiyle taşınmaza acilen el konulmasına imkân tanır. El koyma kararı Cumhurbaşkanı kararıyla alınır ve idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir.

Kaynak / Dayanak2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27

Afet riskinin süratle bertaraf edilmesi (örneğin acil istinat duvarı veya tahliye kanalı yapımı) amacıyla, olağan kamulaştırma sürecindeki kıymet takdiri dışındaki işlemlerin sonradan tamamlanması şartıyla mülke idarece hızlıca el konulmasını sağlayan özel bir usuldür. Uygulamada TOKİ ve valilikler, sel/heyelan sonrası güvenli alanlarda konut inşası için bu yola sıkça başvurmaktadır.

Kaynak / Dayanak2942 sayılı Kanun m.27; Danıştay uygulama örnekleri (Rize sel/heyelan kararı)

Evet. Kamu yararı amacıyla geçici olarak kullanılan (rekvizisyon) özel araçların bu kullanım sırasında uğradığı zarar, 7269 sayılı Kanun ve genel idare hukuku ilkeleri çerçevesinde idare tarafından tazmin edilmelidir. Zarar gören malik, ilgili idareye yazılı başvuru yaparak bedel talep edebilir; talep reddedilir veya cevapsız kalırsa idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; 2577 sayılı İYUK m.13

Tahliye kararının kendisi tek başına tazminat hakkı doğurmaz; tahliye sırasında idarenin kusuru (örneğin eşyaların taşınmasında özensizlik, güvenliğin sağlanmaması) nedeniyle bir zarar oluşmuşsa idareye karşı tazminat talep edilebilir. Eşyalardaki afet kaynaklı doğrudan zarar için ise ancak konut/eşya sigortası veya ferdi kaza sigortası gibi özel sigorta poliçeleri varsa güvence sağlanır; DASK yalnızca binanın yapısal zararını karşılar.

Kaynak / DayanakTBK genel sorumluluk hükümleri; Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları

Bu karar imar planına işlenir; alandaki tüm yapılar tahliye edilir, yeni inşaat kesinlikle yasaklanır, mevcut abonelikler (elektrik, su, doğalgaz) iptal edilerek binalar yıktırılabilir. Vatandaşlar taşınmazlarının mülkiyetini korur, ancak üzerinde yaşamalarına izin verilmez; devlet bu kişilere 7269 sayılı Kanun kapsamında güvenli bir alanda yeni bir afet konutu tahsis edebilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; Afete Maruz Bölge uygulama esasları

Yapıların hasar durumu (hasarsız, az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı/yıkık), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca görevlendirilen teknik ekipler veya bunların yetki devrettiği kurum/kuruluşlarca (üniversiteler, TMMOB'a bağlı meslek odaları, yapı denetim kuruluşları) yerinde inceleme yapılarak belirlenir. Sonuçlar ilgili Bakanlığın çevrimiçi hasar tespit sorgulama sistemi üzerinden vatandaşa duyurulur.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler; hasartespit.csb.gov.tr

Hasar tespit raporuna itiraz, tebligat veya ilan tarihinden itibaren genellikle 15 gün içinde, raporu düzenleyen il müdürlüğüne veya afet sonrası oluşturulan itiraz komisyonlarına yazılı dilekçeyle yapılır. İtiraz üzerine bina, farklı bir teknik ekip tarafından yeniden incelenir; bu süre hak düşürücü nitelikte olduğundan kaçırılmaması önemlidir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun uygulama yönetmelikleri; AFAD/Bakanlık itiraz süreçleri

Genel uygulamada ikinci (itiraz üzerine yapılan) hasar tespiti kesin nitelikte kabul edilir ve idari itiraz yolu burada tükenir. Ancak ikinci raporun da hukuka veya tekniğe aykırı olduğu düşünülüyorsa, idare mahkemesinde iptal davası açılarak bağımsız bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

Kaynak / Dayanakİdari işlemlerin kesinleşmesi ilkesi; 2577 sayılı İYUK

Orta hasarlı binalar genellikle güçlendirme yapılması şartıyla kullanılabilir kabul edilir; ancak yetkili idare can güvenliği açısından risk görürse binayı geçici olarak da mühürleyip tahliye kararı verebilir. Bina sahipleri, güçlendirme için AFAD/Bakanlık kredi desteğinden yararlanabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; Bina Güçlendirme Kredisi uygulama esasları

Az hasarlı ve hasarsız binalar için doğrudan yeniden yapım kredisi verilmez; ancak bazı afetlerde küçük onarım/tadilat giderlerinin karşılanmasına yönelik sınırlı destekler (örneğin düşük faizli onarım kredisi) sağlanabilir. Bu destekler her afet için ayrı bir Cumhurbaşkanlığı kararı veya AFAD duyurusuyla belirlenir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; dönemsel AFAD destek programları

Tüm tapu ve mülkiyet verileri Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün TAKBİS sisteminde dijital olarak yedeklenmektedir; fiziki belgelerin yok olması hak kaybı yaratmaz, e-Devlet veya en yakın tapu müdürlüğünden yeniden ve ücretsiz olarak temin edilebilir. Nüfus kayıtları için de benzer şekilde MERNİS sistemi esas alınır.

Kaynak / DayanakTapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü TAKBİS uygulaması

Hak sahipliği; konutu, işyeri veya ahırı afet nedeniyle yıkılan, ağır hasar gören ya da kullanılamaz hale gelen kişilere devlet tarafından yeniden konut/işyeri yapılması ya da inşaat kredisi verilmesini sağlayan hukuki statüdür. Düzenleme, 7269 sayılı Kanun'un 29. maddesi ile Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik'e dayanır ve deprem, sel, heyelan, yangın gibi tüm genel hayata etkili afetlerde uygulanır.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun m.29

Başvurular, AFAD tarafından ilan edilen süre içinde e-Devlet üzerinden 'AFAD Afetzede Hak Sahipliği Başvurusu' hizmeti ile veya il/ilçe AFAD müdürlükleri ile muhtarlıklar aracılığıyla yapılır. Başvuru süresi her afet için ayrıca ilan edilir (uygulamada genellikle 60 gün civarındadır) ve gerektiğinde uzatılabilir; süresinde talep-taahhütname verilmezse hak kaybı doğar.

Kaynak / DayanakAFAD e-Devlet uygulamaları; Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik

Hayır. Yönetmeliğe göre kiracı ve misafir konumundaki kişiler hak sahibi sayılmaz ve kendilerine yeniden konut yapılmaz veya konut kredisi verilmez. Buna karşılık kiracılar geçici barınma yardımı ve kira desteği gibi ayrı destek kalemlerinden yararlanabilir.

Kaynak / DayanakAfet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik m.15

Hayır. Kendisine veya eşine ait, aynı yerleşim yerinde hasarsız başka bir konutu veya dairesi bulunanlar hak sahibi sayılmaz ve bu kişilere yeniden konut yapılmaz ya da kredi verilmez.

Kaynak / DayanakAfet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik

Kural olarak hak sahipliği taşınmazın malikine tanınır; kiracı veya misafir statüsündeki aile bireyleri (örneğin ebeveynin evinde oturan yetişkin çocuk) doğrudan hak sahibi sayılmaz. Ancak malik olan ebeveyn hayatta değilse ve mirasçılık söz konusuysa, mirasçılar kendi payları oranında hak sahipliğine dahil olabilir.

Kaynak / DayanakAfet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik; TMK miras hükümleri

Afet nedeniyle dükkân, fırın gibi işyerleri yıkılan, yanan veya kullanılamaz hale gelen kişiler de hak sahibi sayılabilir ve kendilerine aynı türde işyeri yapılması için inşaat kredisi verilebilir. Kredi, konutlarla benzer şekilde uzun vadeli ve düşük faizli taksitler hâlinde geri ödenir; taksitlerin süresinde ödenmemesi hak sahipliğinin iptaline yol açabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; Afet Sebebiyle Hak Sahipliği Rehberi

Afet konutları genellikle uzun vadeli (örneğin 20-25 yıla varan), düşük veya sıfıra yakın faizli taksitlerle borçlandırılır; taksit oranı ve vade, her afet için Cumhurbaşkanlığı kararı ve AFAD/TOKİ duyurularıyla ayrıca belirlenir. Dar gelirli ve gelirsiz hak sahipleri için ilave taksit indirimi veya erteleme imkânı tanınabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun m.29; dönemsel borçlandırma uygulama esasları

Hak sahipliği statüsünün kendisi devredilemez ve satılamaz; ancak borç tamamen ödenip tapu hak sahibi adına tescil edildikten sonra, taşınmaz malikin mülkiyetinde olduğundan genel hükümlere göre satışa konu edilebilir. Bazı uygulamalarda borç bakiyesi kapatılmadan devir yapılması, idarenin onayına ve borcun devralana geçmesine bağlanabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; TOKİ/AFAD tahsis sözleşmesi hükümleri

Hayır. 7269 sayılı Kanun uyarınca hak sahipliği yalnızca ana barınma mülkü olan 'konut' veya geçim kaynağı olan 'işyeri/ahır' yapılarının ağır hasar görmesi/yıkılması durumunda tanınır; üzerinde yapı bulunmayan boş arsa veya tarım arazisindeki kaymalar konut hakkı doğurmaz.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun m.29

Kanun, afet riski altındaki alanlar ile riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde sağlıklı ve güvenli yaşam çevreleri oluşturmak amacıyla iyileştirme, tasfiye ve yenileme usullerini düzenler. Riskli yapı, taşıyıcı sistemindeki zayıflıklar nedeniyle ekonomik ömrünü tamamlamış veya olası bir afette can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturan, bilimsel ve teknik verilerle tespit edilen yapıdır.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.1-2

Lisanslı kuruluşça hazırlanan riskli yapı raporu ilgili il müdürlüğü/belediyeye bildirilir; uygun bulunursa tapuya şerh düşülür, tutanak yapıya asılır ve muhtarlıkta ilan edilir. İlan süresinin bitiminden itibaren itiraz süresi başlar (uygulamada 15 gün olarak işletilmektedir); itiraz teknik heyetçe incelenir, reddedilirse tespit kesinleşir ve 30 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.6 ve Uygulama Yönetmeliği

Hayır. 6306 sayılı Kanun uyarınca itiraz hakkı yalnızca maliklere veya kanuni temsilcilerine tanınmıştır; kiracıların tespite itiraz hakkı bulunmamaktadır.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.6

Hayır. Kat Mülkiyeti Kanunu'ndaki oybirliği kuralının aksine, riskli yapı tespit edilmiş binalarda 6306 sayılı Kanun, paydaşların sahip oldukları hisseler oranında en az üçte iki (2/3) çoğunluğuyla karar alınmasını yeterli görür. Bu çoğunluk kararı; yıkım, yeniden yapım, kat karşılığı inşaat sözleşmesi gibi tüm uygulama işlemlerini kapsayabilir.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.6

Kesinleşen riskli yapı tespitinin ardından idare, maliklere makul bir tahliye ve yıkım süresi tanır; bu süre somut olayın aciliyetine (yapının çökme riskinin derecesine) göre günler ile birkaç ay arasında değişebilir ve resmi tebligat/duyuru ile bildirilir. Süresinde tahliye edilmeyen yapılar için idare zorla tahliye ve yıkım yetkisini kullanabilir.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.5-6

Karara katılmayan azınlık paydaşlarına, çoğunluğun anlaşma şartlarını içeren teklif noter aracılığıyla tebliğ edilir; tebliğden itibaren 15 gün içinde kabul edilmezse, azınlığın arsa payları Bakanlıkça tespit ettirilecek rayiç değerden az olmamak üzere açık artırma usulüyle anlaşma sağlayan diğer paydaşlara satılır.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.6/1

Riskli yapıdan tahliye edilen malik ve kiracılara, yeni konut bulana kadar belirli bir süre için kira yardımı ödenir. Aynı kişi, hem geçici kira yardımından hem de yeniden yapım için sağlanan faiz destekli kredi/hibe imkânlarından -farklı amaçlara hizmet ettikleri için- eş zamanlı olarak yararlanabilir; ancak bu, her destek programının kendi başvuru koşullarına tabidir.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.5/A; Kentsel Dönüşüm Kira Yardımı Yönetmeliği

Evet. 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olarak tescillenen taşınmazlarla ilgili yapılacak işlemler; tapu harcı, noter harcı, damga vergisi, belediye harçları ve bazı vergilerden (KDV dahil sınırlı istisnalarla) muaf tutulabilir.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.7/9

Kentsel dönüşüm kapsamındaki tahliye, kanuni bir zorunluluk olduğundan tek başına tazminat hakkı doğurmaz; ancak kira sözleşmesinde süre bitmeden erken tahliye söz konusuysa ve ev sahibinin kusuru/ihmali (örneğin riskli durumu bilip kiracıyı önceden bilgilendirmemesi) varsa, kiracı kira hukuku genel hükümleri çerçevesinde zarar tazminini talep edebilir.

Kaynak / DayanakTBK genel hükümleri; 6306 sayılı Kanun

Evet. Riskli yapı tespiti idari işlem niteliğinde olduğundan, itirazın reddi üzerine açılacak iptal davasında telafisi güç zararların önlenmesi amacıyla yürütmenin durdurulması talep edilebilir; idare mahkemesi bu talebi 2577 sayılı Kanun'un ilgili şartlarına göre değerlendirir.

Kaynak / Dayanak6306 sayılı Kanun m.6/9; 2577 sayılı İYUK m.27

Malikler öncelikle sözleşmede kararlaştırılan gecikme cezası ve fesih şartlarını işletebilir; müteahhide ihtarname çekilerek makul bir süre içinde inşaatın tamamlanması istenir. Süre sonunda inşaat tamamlanmazsa sözleşme feshedilip yeni bir müteahhitle anlaşılabilir ve uğranılan zarar için eski müteahhide karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde tazminat davası açılabilir; teminat mektubu varsa nakde çevrilerek zarar telafi edilebilir.

Kaynak / DayanakTBK eser sözleşmesi hükümleri (m.470 vd.); kat karşılığı inşaat sözleşmesi genel esasları

Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından yürütülen Zorunlu Deprem Sigortası, 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında tapu kaydı bulunan meskenler için zorunlu tutulan, depremin yol açtığı doğrudan yapısal zararları belirli teminat limitleri dahilinde karşılayan bir sigortadır. Poliçe yaptırma yükümlülüğü taşınmazın malikine veya varsa intifa hakkı sahibine aittir ve her yıl yenilenmesi gerekir.

Kaynak / Dayanak6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu

Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları uyarınca sigortalı, depremin meydana gelmesinden itibaren makul bir süre içinde (uygulamada en kısa sürede, gecikmeksizin) hasar ihbarını DASK'a veya anlaşmalı sigorta şirketine bildirmekle yükümlüdür; geç bildirim, hasar tespitinin zorlaşması ve tazminatın gecikmesine yol açabilir, ancak makul bir gecikme genellikle hak kaybına neden olmaz.

Kaynak / DayanakZorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları

DASK teminatı, poliçede belirtilen üst limitle sınırlıdır. Bu limitin üzerindeki değer farkı için, ayrıca isteğe bağlı bir konut/deprem ek teminatlı yangın sigortası (tamamlayıcı deprem sigortası) yaptırılmışsa, aradaki fark bu poliçeden talep edilebilir; aksi hâlde limit üstü zarar sigorta güvencesi dışında kalır.

Kaynak / DayanakZorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları; tamamlayıcı konut sigortası uygulamaları

Hayır, DASK'tan tazminat alınmış olması AFAD hak sahipliği başvurusunu engellemez; ancak hak sahipliği belgesi düzenlenirken taşınmazın DASK poliçesine sahip olması ön şart olarak arandığından, DASK tazminatı ile hak sahipliği süreci birbirini tamamlayan ayrı mekanizmalardır ve aynı zarar için mükerrer ödeme yapılmaması esastır.

Kaynak / DayanakAFAD Hak Sahipliği uygulama esasları; Zorunlu Deprem Sigortası mevzuatı

Kural olarak DASK, tapu kaydı bulunan meskenler için yapılabilir. İmar barışı (Yapı Kayıt Belgesi) kapsamına giren yapılar için de DASK poliçesi düzenlenebilmektedir; ancak resmi tapu veya yapı kayıt belgesi bulunmayan tümüyle kaçak yapılarda (örneğin ruhsatsız gecekondularda) poliçe düzenlenmesi mümkün olmayabilir ve bu durum, afet sonrası hak sahipliği açısından da dezavantaj yaratır.

Kaynak / Dayanak6305 sayılı Kanun; DASK uygulama esasları

Öncelikle DASK'a veya anlaşmalı sigorta şirketine yazılı itiraz edilmeli, gerekirse yeniden hasar tespiti talep edilmelidir. Uzlaşma sağlanamazsa, sigortalı Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurarak hızlı ve nispeten düşük maliyetli bir çözüm yolu izleyebilir; tahkim sonucu tatmin edici olmazsa genel mahkemelerde dava açma hakkı da saklıdır.

Kaynak / Dayanak5684 sayılı Sigortacılık Kanunu; Sigorta Tahkim Komisyonu uygulama esasları

Poliçede açıkça sel, dolu veya fırtına teminatı yer alıyorsa, sigorta şirketi genel ifadelerle ödemeden kaçınamaz. Sigortalı, önce şirkete yazılı itirazda bulunmalı, sonuç alamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurarak tazminatın tahsilini talep edebilir.

Kaynak / Dayanak5684 sayılı Sigortacılık Kanunu; Sigorta Tahkim Komisyonu

Tarımsal üretimde devlet destekli sigorta sistemi TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu) aracılığıyla yürütülür; sel, dolu, don, fırtına gibi risklere karşı TARSİM poliçesi bulunan çiftçiler zararlarını bu sigortadan tazmin eder. Sigortasız üreticiler için ise ancak Cumhurbaşkanlığı Acil Destek Ödeneği veya il hasar tespit komisyonu raporu doğrultusunda valiliklerce kısmi ayni/nakdi destek ya da borç erteleme sağlanabilir.

Kaynak / Dayanak5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu; TARSİM uygulama esasları

Evet, doğal afetler mücbir sebep olarak kabul edilir. Kiralanan taşınmazın afet nedeniyle kullanılamaz hale gelmesi, Türk Borçlar Kanunu'nun ifa imkânsızlığı ve ayıba ilişkin hükümleri (m.136 vd. ve m.301 vd.) çerçevesinde değerlendirilir ve tarafların kusuru aranmaz.

Kaynak / DayanakTBK m.136, m.138, m.301 vd.

Taşınmaz tamamen kullanılamaz hale gelmişse (yıkık, ağır hasarlı, resmi kararla mühürlenmiş/yıkım kararlı) kira sözleşmesi TBK m.136 uyarınca kendiliğinden sona erer ve kiracının kira ödeme borcu ortadan kalkar. Hafif hasarlı ve oturulabilir durumdaki taşınmazlarda ise sözleşme, onarım ve ayıba ilişkin hükümler çerçevesinde devam eder.

Kaynak / DayanakTBK m.136, m.301-306

Evet; taşınmaz yıkılmış, ağır hasarlı ya da oturulamaz durumdaysa, afet sonrası zorunlu taşınma söz konusuysa veya yetkili makamlarca yıkım/tahliye/mühürleme kararı verilmişse kiracı haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir. Fesih hakkının kullanılabilmesi için durumun resmi belgelerle (hasar tespit raporu vb.) ispatlanması önemlidir.

Kaynak / DayanakTBK m.136, m.138

Evet. Kira sözleşmesi taşınmazın kullanılamaz hale gelmesiyle sona erdiğinden, sözleşmenin sona erdiği tarihten sonraki döneme isabet eden peşin ödenmiş kira bedeli sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca kiraya verenden geri istenebilir; kiraya veren bu tutarı iade etmekle yükümlüdür.

Kaynak / DayanakTBK m.136; TBK m.77 vd. sebepsiz zenginleşme hükümleri

Zarar, pencere doğramalarının eski/kusurlu olması veya binanın bakımsızlığı gibi yapısal bir nedenden kaynaklanıyorsa, taşınmazı iyi durumda bulundurma yükümlülüğü kiraya verene aittir ve zarardan o sorumludur. Ancak kiracının ihmali (örneğin pencerenin fırtınada açık unutulması) söz konusuysa, zararı kiracı karşılamak zorundadır.

Kaynak / DayanakTBK m.301-306 (kiraya verenin bakım/onarım yükümlülüğü)

Bu kişiler için 'ölüm karinesi' uygulanır. Türk Medeni Kanunu m.31 uyarınca, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren bir durum içinde kaybolan kişi, cesedi bulunamamış olsa dahi gerçekten ölmüş sayılır ve dava açılmaksızın, mülki idare amirinin emriyle nüfus kütüğüne ölü kaydı düşülür.

Kaynak / DayanakTMK m.31, m.44/1

Ölüm karinesinde kişinin öldüğüne kesin gözle bakılır ve mahkeme kararına gerek olmadan idari yoldan ölü kaydı yapılır. Gaiplikte ise kişinin sağ olma ihtimali az da olsa mevcuttur; TMK m.32 uyarınca ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişi hakkında, hak sahiplerinin başvurusu üzerine mahkeme, en erken olaydan bir yıl sonra gaiplik kararı verebilir.

Kaynak / DayanakTMK m.31-33

Bu durumda Türk Medeni Kanunu m.29'da düzenlenen 'birlikte ölüm karinesi' uygulanır: ölüm zamanları arasında öncelik-sonralık belirlenemeyen kişiler birbirlerine mirasçı olamaz ve her biri, o an hayatta olan diğer yasal mirasçılarına miras bırakmış sayılır.

Kaynak / DayanakTMK m.29

Miras, terekedeki hem alacak hem borçlarla birlikte mirasçılara intikal eder. Ancak mirasçılar, mirası 'mirası ret' yoluyla reddedebilir veya borcun mal varlığını aşması hâlinde 'defter tutma' (resmi tasfiye) usulüne başvurarak kişisel malvarlıklarını koruyabilir; miras kabul edilirse borçlardan tereke ile sınırlı sorumluluk söz konusu olur.

Kaynak / DayanakTMK m.605-619 (mirasın reddi ve resmi tasfiye)

Yasal ve atanmış mirasçısı bulunmayan kişinin terekesi, Türk Medeni Kanunu m.501 uyarınca sulh hukuk mahkemesi kararıyla Hazineye (Devlete) geçer. Aynı ailede birden fazla kişinin vefatı hâlinde miras zinciri, TMK m.495 vd.'daki zümre sistemine göre sırasıyla altsoy, anne-baba ve onların altsoyu, büyük anne-büyükbabalar şeklinde takip edilir; bu zümrelerin tamamı ortadan kalkmışsa miras Devlete kalır.

Kaynak / DayanakTMK m.495-501

Afet, İş Kanunu bakımından işçinin şahsından kaynaklanan 'zorlayıcı sebep' sayılır. İşçi bir haftaya kadar işverenden yarım ücret alır (İş Kanunu m.40); bu süre aşılırsa hem işçi hem işveren iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir (m.24/III, m.25/III). Haklı nedenle fesihte işçi bir yılını doldurmuşsa kıdem tazminatına hak kazanır; ancak zorlayıcı sebep nedeniyle işveren feshinde ihbar tazminatı ödenmez.

Kaynak / Dayanak4857 sayılı İş Kanunu m.24, 25, 40

Evet; işyerinin afet nedeniyle bir haftadan fazla süreyle kapanması hâlinde işveren veya işçi haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir. İşçinin en az bir yıllık kıdemi varsa, işveren feshinde de işçi feshinde de kıdem tazminatı hakkı doğar; ancak zorlayıcı sebep işverenden kaynaklanmadığından ihbar tazminatı talep edilemez.

Kaynak / Dayanak4857 sayılı İş Kanunu m.24/III, m.25/III

Genel hayata etkili afet ilan edilen bölgelerdeki işverenler, işyerlerinin ağır veya orta hasarlı olduğunu belgeleyerek olağan 'uygunluk tespiti' süreci beklenmeksizin İŞKUR'a kısa çalışma ödeneği başvurusunda bulunabilir. Kısa çalışma döneminde veya işsiz kalınan sürede, hak sahipliği koşullarını taşıyanlara İşsizlik Sigortası Fonundan günlük nakdi ücret desteği de sağlanabilir.

Kaynak / Dayanak4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek m.2, m.51/1-e

Hayır. İşçinin yazılı ve serbest iradesiyle onay vermediği bir ücretsiz izin uygulaması, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi anlamına gelir ve kıdem-ihbar tazminatı doğurur. Ücretsiz izin ancak işçinin imzalı muvafakati ile hukuka uygun şekilde uygulanabilir.

Kaynak / Dayanak4857 sayılı İş Kanunu genel ilkeleri; yerleşik Yargıtay içtihadı

Yıldırım düşmesi veya benzeri doğal etkenle çıkan yangın mücbir sebep sayılır. İşyeri bu nedenle bir haftadan fazla kapalı kalırsa işçi haklı nedenle sözleşmeyi feshedip kıdem tazminatını alabilir; ancak işverenin kusuru bulunmadığından ihbar tazminatı talep edilemez.

Kaynak / Dayanak4857 sayılı İş Kanunu m.24/III

Hazine ve Maliye Bakanlığınca bir il veya bölge için 'mücbir sebep hali' ilan edilmesi hâlinde, vergi beyan ve ödeme süreleri faizsiz olarak ileri bir tarihe ertelenir. Vergi borçları silinmez, yalnızca süreleri uzatılır; ayrıca bazı afetlerde ilave yeniden yapılandırma imkânları da tanınabilir.

Kaynak / Dayanak213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.15

Genel hayata etkili afet ilan edilen bölgelerde, BDDK ve ilgili kamu bankalarının aldığı kararlarla afetzedelerin kredi, kredi kartı ve taksit ödemelerine belirli bir süre (örneğin 3-6 ay) erteleme/faizsiz döneme geçiş uygulanabilir. Bu uygulamalar banka bazında ve her afet için ayrı ayrı duyurulur; başvuru genellikle ilgili bankaya yapılır.

Kaynak / DayanakBDDK düzenlemeleri; bankaların afet dönemi erteleme kararları

Evet. Resmi afet tespiti yapılan bölgelerdeki çiftçi ve üreticilerin Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerine olan tarımsal kredi borçları, ilgili mevzuat uyarınca belirli bir süre için faizsiz veya düşük faizli olarak ertelenir.

Kaynak / Dayanak5488 sayılı Tarım Kanunu ve ilgili banka/kooperatif uygulama esasları

Cumhurbaşkanlığı kararıyla ilan edilen büyük afetlerde, o bölgede fiilen görev yapan veya afete maruz kalan kamu personeline belirli bir süreyle (örneğin altı ay) ek 'afet tazminatı' veya fazla çalışma ücreti ödemesi yapılabilir; bu düzenleme her afet için ayrıca Resmi Gazete'de yayımlanır.

Kaynak / Dayanak657 sayılı Devlet Memurları Kanunu; dönemsel Cumhurbaşkanlığı kararları

İdarenin hizmet kusuru bulunduğu iddiasıyla idare mahkemelerinde 'tam yargı davası' açılabilir. Bu, idari işlem veya eylem nedeniyle maddi ve/veya manevi zarara uğrayanların zararlarının giderilmesini talep ettiği idari dava türüdür.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK m.2/1-b, m.12-13

İdarenin bir kamu hizmetini hiç, geç veya kötü ifa etmesi hizmet kusuru oluşturur. Deprem bağlamında yapı denetiminin eksik yapılması; sel bağlamında altyapı/drenaj yetersizliği; heyelan bağlamında riskli zemine ruhsat verilmesi; yangın bağlamında müdahalede gecikme veya uyarı sisteminin işletilmemesi örnek gösterilebilir. Yargı, idarenin sahip olduğu imkânları ve somut olayın özelliklerini değerlendirerek gerekli özenin gösterilip gösterilmediğini belirler.

Kaynak / DayanakDanıştay İDDGK, 19.02.2020, E.2019/2428, K.2020/388

Evet. İdari eylemlerden doğan zararlarda, ilgili idareye önce yazılı başvuru yapılması gerekir. Bu başvuru, zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde yapılmalıdır. İdarenin talebi kısmen/tamamen reddetmesi veya 30 gün içinde cevap vermemesi hâlinde dava açma süresi işlemeye başlar.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK m.13

İdari eylemlerden doğan zararlarda, ön başvuru şartının yerine getirilmesinden sonra idarenin ret cevabının tebliğinden itibaren 60 gün, cevap verilmezse 30 günlük bekleme süresinin bitiminden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır; idari işlemlerden doğan zararlarda ise işlemin tebliğinden itibaren 60 günlük genel dava açma süresi uygulanır.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK m.7, m.13

Müteahhide karşı açılacak maddi/manevi tazminat davası, haksız fiil sorumluluğu hükümlerine tabi olduğundan, zarar görenin zararı ve failini öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde fiilin gerçekleştiği (afetin meydana geldiği) tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır; eğer fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımı öngören bir suç oluşturuyorsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanır.

Kaynak / DayanakTBK m.72; TCK'daki ilgili suç tiplerinin zamanaşımı süreleri

Taksirle birden fazla kişinin ölümüne veya yaralanmasına neden olma suçlarında dava zamanaşımı, kural olarak suçun işlendiği (bina inşa edildiği) tarihten değil, neticenin (ölüm/yaralanmanın) gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar; bu süre TCK'da öngörülen genel zamanaşımı sürelerine (ağır neticeli suçlarda 15 yıla kadar) tabidir.

Kaynak / Dayanak5237 sayılı TCK m.66, m.85

Evet. Ruhsat verme, denetim ve imar planlaması görevini gereği gibi yerine getirmeyen belediye, hizmet kusuru işlemiş sayılır ve vatandaşın uğradığı bina/eşya zararını kusuru oranında tazmin etmekle yükümlü tutulabilir; bu davalar idare mahkemesinde tam yargı davası olarak açılır.

Kaynak / DayanakDanıştay içtihatları; 2577 sayılı İYUK

Evet. Gerekli risk analizlerini yapmadan mevzuata aykırı imar planı hazırlayan veya kaçak yapılara göz yuman kamu görevlileri hakkında 'görevi kötüye kullanma' ve sonuç ağırsa 'taksirle ölüme sebebiyet verme' suçlarından ceza davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak5237 sayılı TCK m.257, m.85

Görevinin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranan kamu görevlisi hakkında idari soruşturmanın yanı sıra, taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçundan Cumhuriyet Savcılığınca resen soruşturma yürütülür ve kamu davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak5237 sayılı TCK m.85, m.89

Yolun bakım, onarım ve güvenliğinden sorumlu kurum (Karayolları Genel Müdürlüğü veya ilgili belediye), gerekli uyarı levhası, bariyer veya trafiğe kapatma önlemlerini almamışsa 'hizmet kusuru ve denetim eksikliği' gerekçesiyle idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK; Danıştay içtihatları

Afetin büyüklüğünün (mücbir sebep oranının) mi yoksa idarenin/müteahhidin kusurunun mu zararda daha baskın olduğunu, yani kusur oranını, ancak üniversitelerden seçilen uzman bilirkişiler teknik olarak belirleyebilir. Bilirkişi raporu, mahkemenin tazminat miktarını ve sorumluların kusur oranlarını belirlemesinde temel dayanak olur.

Kaynak / Dayanak6100 sayılı HMK bilirkişilik hükümleri; emsal Danıştay/Yargıtay kararları

Genel hayata etkili afet ilan edilen yerlerde, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri veya özel kanunlarla dava, icra ve idari başvuru süreleri belirli bir dönem için durdurulabilir veya uzatılabilir; bu düzenleme her afet için ayrıca ilan edilir ve süresi afetin kapsamına göre değişir.

Kaynak / DayanakOHAL Kapsamında Alınan Tedbirlere Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri; HMK/İYUK'a ek geçici düzenlemeler

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca 'eski hâle getirme' talebinde bulunulabilir; kişinin kendi kusuru olmaksızın bir mücbir sebeple süreyi kaçırdığı, engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren iki hafta içinde mahkemeye bildirilmeli ve yol kapanma tutanağı veya afet belgesi gibi kanıtlayıcı belgeler sunulmalıdır.

Kaynak / Dayanak6100 sayılı HMK m.95-101 (eski hâle getirme)

Adalet Bakanlığı'nın UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) altyapısı sayesinde tüm dava dosyaları güvenli sunucularda dijital olarak saklanmaktadır; fiziki mahkeme binasının veya kağıt kayıtların hasar görmesi dava dosyasının kaybolmasına yol açmaz, yargılama güvenli sunuculardaki kayıtlar üzerinden kaldığı yerden devam eder.

Kaynak / DayanakUYAP altyapısı; Adalet Bakanlığı uygulama esasları

Evet, imar planına uygun veya afetten önce yapılmış ruhsatlı/iskanlı binalar için dere yatağında olsa dahi 7269 sayılı Kanun'daki hak sahipliği şartları sağlanıyorsa hak sahipliği tanınır; ancak yeni konut aynı riskli alana değil, devletin belirlediği güvenli rezerv alanına inşa edilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik

Devlet yardımı alabilmek için arazinin TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu) kapsamında sigortalı olması gerekir. Sigortası olmayan çiftçiler için, Cumhurbaşkanlığı Acil Destek Ödeneği veya il hasar tespit komisyonu raporu doğrultusunda valiliklerce kısmi ayni ya da nakdi borç erteleme/hizmet yardımı yapılabilir.

Kaynak / Dayanak5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu; TARSİM

Evet. Altyapı yetersizliği, logar temizliğinin yapılmaması ve drenaj hatlarının eksikliği idarenin hizmet kusuru sayılır. Hasar tespit tutanağı ile birlikte idare mahkemesinde tam yargı (tazminat) davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK; idarenin hizmet kusuru ilkesi

Bir alan resmi olarak taşkın sahası ilan edildiğinde, o alanda yeni yapılaşmaya izin verilmez. Mevcut yapılar risk durumuna göre kamulaştırılabilir veya kentsel dönüşüm kapsamına alınarak tasfiye edilebilir; malikin mülkiyet hakkı korunur ancak kullanım hakkı kısıtlanır.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; taşkın alanı yönetim planları mevzuatı

Türk Medeni Kanunu'nun komşuluk hukuku hükümleri uyarınca, doğal su akışını bozan veya kusurlu yapısıyla zarara yol açan yan parsel malikine karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde maddi tazminat davası açılmalıdır.

Kaynak / DayanakTMK m.737 vd. (komşuluk hukuku)

Tüm tapu ve mülkiyet verileri TAKBİS sisteminde, nüfus kayıtları ise MERNİS sisteminde dijital olarak yedeklenmektedir. Fiziki belgelerin yok olması hak kaybı yaratmaz; e-Devlet veya en yakın tapu/nüfus müdürlüğünden yenisi ücretsiz olarak temin edilebilir.

Kaynak / DayanakTapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TAKBİS); Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (MERNİS)

Evet. AFAD veya ilgili valiliğe başvurularak 'afete maruz bölge' tespiti istenebilir. Yapılan teknik incelemede hayati tehlike görülürse devlet çelik ağ serimi, bariyer yapımı veya bölgenin tamamen tahliyesi gibi önlemleri almakla yükümlüdür.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; Afete Maruz Bölge uygulama esasları

Hayır. 7269 sayılı Kanun uyarınca hak sahipliği sadece ana barınma mülkü olan konut veya geçim kaynağı olan işyeri/ahır yapılarının ağır hasar görmesi/yıkılması durumunda verilir; boş arsa veya tarla kaymaları konut hakkı doğurmaz.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun m.29

Vatandaşlar eski arsalarının mülkiyetini korurlar ancak üzerinde yaşamalarına izin verilmez. Devlet bu kişilere 7269 sayılı Kanun kapsamında yeni bir bölgede mülkiyetini kendilerine devretmek üzere faizsiz/düşük faizli kredili afet konutu tahsis eder.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun

Evet. Binanın inşa edildiği dönemdeki imar ve fen kurallarına aykırı hareket eden, heyelan riskli zeminde gerekli kazık/istinat önlemlerini almayan müteahhit hem hukuken (tazminat) hem de cezai olarak (taksirle yaralama/ölüme sebebiyet) sorumludur.

Kaynak / DayanakTBK eser sözleşmesi sorumluluğu; TCK m.85

Evet. AFAD veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bütçesinden, tahliye edilen mülk sahiplerine ve kiracılara nakdi taşınma desteği sağlanabilir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; AFAD destek programları

Hayır, kural olarak istenemez. Kamu yolu veya kamu alanı tehlike yaratmıyorsa, şahsi mülk sınırları içindeki koruma önlemlerinin bedelini malik kendisi karşılar; belediyeden rücu talep edilemez. Ancak tehlike kamu alanından kaynaklanıyorsa (örneğin belediyeye ait bir yamaçtan kaynaklanan risk) durum farklı değerlendirilebilir.

Kaynak / DayanakGenel idare hukuku ilkeleri; mülkiyet hakkının sınırları

Evet. Yangın doğal afet (yıldırım düşmesi vb.) kaynaklıysa veya faili meçhul biçimde yayılarak genel hayatı etkileyecek boyuta ulaştıysa, evi yanan mülk sahipleri AFAD afet konutu hak sahipliğinden yararlanır.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun

Hayır, yeni arazi verilmez; ancak Tarım ve Orman Bakanlığı ile AFAD koordinasyonunda, zarar gören çiftçilere ve üreticilere ayni fide desteği, kovan yardımı ve hibe niteliğinde acil nakdi destek ödemeleri yapılabilir.

Kaynak / DayanakTarım ve Orman Bakanlığı afet sonrası destek programları

Elektrik dağıtım hatlarının bakımını yapmayan ve yangına sebebiyet veren bölgenin özel elektrik dağıtım şirketine karşı adli mahkemelerde maddi ve manevi tazminat davası açılmalıdır.

Kaynak / DayanakTBK genel sorumluluk hükümleri; elektrik dağıtım şirketlerinin bakım yükümlülüğü

5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca idari para cezası uygulanır; ayrıca yasağa aykırı davranış yangına sebebiyet verirse Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezasıyla yargılama yapılır.

Kaynak / Dayanak5326 sayılı Kabahatler Kanunu; 5237 sayılı TCK, 6831 sayılı Orman Kanunu

Hayır. Anayasa'nın 169. maddesi uyarınca yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir ve bu alanlarda başka çeşit tarım/hayvancılık dahi yapılamaz; 6831 sayılı Orman Kanunu da yanan alanların orman sınırları dışına çıkarılamayacağını düzenler. Bu nedenle yanan orman alanlarının imara açılması veya kentsel dönüşüm alanı ilan edilmesi hukuken mümkün değildir.

Kaynak / DayanakAnayasa m.169; 6831 sayılı Orman Kanunu m.18-19

Türk Ceza Kanunu ve Orman Kanunu uyarınca kasten veya taksirle orman yakma suçundan hapis cezası verilir; ayrıca oluşan söndürme ve ağaçlandırma maliyeti, kusuru oranında sorumluya tazminat olarak rücu edilebilir.

Kaynak / Dayanak5237 sayılı TCK m.170; 6831 sayılı Orman Kanunu

Türk Borçlar Kanunu'nun yapı malikinin sorumluluğuna ilişkin hükümleri uyarınca, çatısını fırtınaya dayanıklı ve sağlam yapmayan bina yönetimi veya bina maliki, kusursuz sorumluluk esasına göre zarardan sorumludur; mağdur, malikin kusurunu ispat etmek zorunda değildir.

Kaynak / DayanakTBK m.69 (yapı malikinin sorumluluğu)

Belediye veya ilgili bakım kuruluşu aleyhine öncelikle delil tespiti yaptırılmalı, fırtınanın olağanüstü bir mücbir sebep sınırını aşıp aşmadığı incelenerek idareden bakım/budama ihmali gerekçesiyle tazminat talep edilmelidir; talep reddedilirse idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK; idarenin bakım/gözetim yükümlülüğü

Seracılık faaliyetleri yasal olarak TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu) sigortasına tabidir. Sigortasız seralar için devlet doğrudan yapı yapım yardımı sağlamaz, ancak ilan edilen afet kararlarına göre vergi ve kredi borcu ertelemelerinden yararlanılabilir.

Kaynak / Dayanak5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu; TARSİM

İş Kanunu uyarınca afet nedeniyle işin durması durumunda işçi bir haftaya kadar yarım ücret alır; sonrasında işveren ancak işçinin yazılı onayını alarak ücretsiz izne çıkarabilir, tek taraflı zorlama yapamaz.

Kaynak / Dayanak4857 sayılı İş Kanunu m.40

Hayır. Deniz taşıtlarının uğradığı afet zararları 7269 sayılı Kanun'un konut/işyeri yardımları kapsamında değildir; bu zararların karşılanması için teknenin marina/yat sigortasının bulunması gerekir.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; deniz taşıtları sigortacılığı genel esasları

Hayır. Hak sahipliği sadece yasal olarak sürekli ikametgah (birinci adres) olarak kullanılan konutlar için geçerlidir. Dönemsel kullanılan yayla evleri, bağ evleri ve yazlıklar afet konutu yardımı kapsamı dışındadır.

Kaynak / Dayanak7269 sayılı Kanun; Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik

Evet. Güvenli trafik akışını sağlamayan, çığ tehlikesi olan yolu trafiğe kapatmayan veya bariyer kurmayan idari kurumlar, meydana gelen can/mal kayıplarından hizmet kusuru çerçevesinde hukuken sorumludur ve tam yargı davasına muhatap olabilir.

Kaynak / Dayanak2577 sayılı İYUK; idarenin hizmet kusuru ilkesi

Sel ani ve öngörülemez bir mücbir sebep ise kargo şirketi kusursuz imkânsızlık nedeniyle sorumlu tutulamaz; ancak meteoroloji önceden uyardığı hâlde aracı bilerek tehlikeli güzergaha sürmüşlerse şirketin kusurlu sorumluluğu doğar.

Kaynak / DayanakTBK taşıma sözleşmesi hükümleri (m.856 vd.)

Kiracı, kiralananı özenle kullanmakla yükümlüdür; ancak mücbir sebep niteliğindeki doğal afet zararlarından kusuru bulunmadıkça sorumlu değildir. Zarar, kural olarak mal sahibine (varsa sigortasına) aittir.

Kaynak / DayanakTBK kira sözleşmesi genel hükümleri

Evet. Afet bölgesi ilanı veya otelin hizmet veremeyecek durumda olması mücbir sebep teşkil eder. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca ödenen ücretin kesintisiz olarak iadesi talep edilebilir.

Kaynak / Dayanak6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

AFAD doğrudan canlı hayvan dağıtımı yapmaz. Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüklerince oluşturulan hasar tespit komisyonları raporu doğrultusunda çiftçilere bütçe imkanlarına göre hibe veya hayvancılık destek ödemesi yapılır.

Kaynak / DayanakTarım ve Orman Bakanlığı hayvancılık destekleri

Kamu hukuku doğrudan ticari kâr kaybını ödemez. Bu zarar ancak fabrikanın özel 'iş durması/kâr kaybı' teminatlı ticari yangın ve afet sigorta poliçesi varsa sigortadan tazmin edilebilir.

Kaynak / DayanakTicari işletmeler için iş durması sigortası genel şartları

Hayır. Elektrik altyapısının bakımı ve doğal etkenlere karşı korunması elektrik dağıtım şirketinin sorumluluğundadır; trafo, kural olarak şirket tarafından ücretsiz yenilenir.

Kaynak / DayanakElektrik Piyasası mevzuatı; dağıtım şirketlerinin bakım yükümlülüğü